Waarom de doodstraf nooit een goed idee is
De doodstraf is een wrede, onmenselijke en vernederende straf. Amnesty International is altijd tegen de doodstraf. Daar hebben we verschillende redenen voor.
1. Regelrechte inbreuk op de mensenrechten
De doodstraf schendt het meest elementaire mensenrecht: het recht op leven. Het recht op leven is vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM).
Daarnaast is de doodstraf in strijd met het verbod op foltering en andere wrede, onmenselijke en vernederende behandeling of bestraffing. Dat geldt voor verschillende executiemethoden op zich, zoals steniging, onthoofding en publieke executies. Waarschijnlijk geldt het ook voor ophanging. En in Amerika groeit de twijfel over de dodelijke injectie.
Het wachten op de voltrekking van het doodvonnis is ook een vorm van wrede en onmenselijke behandeling. Veel gevangenen in de dodencel ervaren grote angst over hun naderende dood. Het recht op een leven vrij van foltering is ook een mensenrecht dat is vastgelegd in de UVRM.
2. Een executie is onomkeerbaar
Als iemand wordt geëxecuteerd, kan dat nooit worden teruggedraaid. Ook niet als later blijkt dat de persoon toch onschuldig was. En dat gebeurt, want er is geen enkel rechtssysteem dat nooit fouten maakt.
In de Verenigde Staten bijvoorbeeld zijn er sinds 1973 meer dan 191 terdoodveroordeelde mensen nog net op tijd, voor de uitvoering van hun doodstraf, vrijgesproken. Anderen zijn geëxecuteerd ondanks grote twijfels over hun schuld.
3. De doodstraf werkt niet beter dan andere straffen
Overheden die de doodstraf toepassen, zeggen dat ze daarmee mensen afschrikken om ernstige misdaden te plegen. Maar onderzoeken spreken dat tegen. Er is geen bewijs dat de doodstraf misdaad beter helpt te bestrijden dan andere straffen.
In landen waar de doodstraf werd afgeschaft, nam het aantal misdrijven niet toe. In sommige landen waar de doodstraf werd afgeschaft, daalde de criminaliteit net. Uit onderzoek in Canada blijkt bijvoorbeeld dat het aantal moorden in 2008 lager was dan in 1976, toen de doodstraf werd afgeschaft.
4. De doodstraf volgt vaak na oneerlijke processen
In veel zaken die door Amnesty International zijn gedocumenteerd, kregen mensen de doodstraf na een zeer oneerlijk proces. Denk aan situaties waarbij “bewijsmateriaal” verkregen is na foltering of onvoldoende juridische vertegenwoordiging is voorzien bijvoorbeeld.
In sommige landen worden bepaalde misdaden verplicht bestraft met de doodstraf, wat betekent dat de rechter geen rekening mag houden met de omstandigheden van de misdaad of van de verdachte.
5. De doodstraf is discriminerend
Bepaalde mensen lopen meer risico op de doodstraf dan anderen. Dat geldt in het bijzonder voor mensen die socio-economisch kwetsbaar zijn of behoren tot een raciale, etnische of religieuze minderheid.
Mensen die arm zijn bijvoorbeeld, kunnen zich vaak niet de beste verdediging in de rechtbank veroorloven om een doodvonnis te voorkomen. Er zijn ook landen (zoals Iran, Pakistan, Saudi-Arabië en Jemen) waar een doodstrafvonnis kan worden kwijtgescholden door de nabestaanden van het slachtoffer in ruil voor ‘bloedgeld’: alleen gegoede families kunnen dat betalen, wat leidt tot willekeur en discriminatie.
In de Verenigde Staten heeft iemand van kleur meer risico dan een witte persoon om voor eenzelfde misdrijf ter dood te worden veroordeeld. De doodstraf wordt er ook vaker uitgesproken als het slachtoffer wit is dan als het gaat om een persoon van kleur.
Sommige landen, zoals Iran of Saudi-Arabië, zijn er dan weer om berucht dat ze de doodstraf gebruiken om etnische en religieuze minderheden te onderdrukken.
6. Politieke tegenstanders worden geëxecuteerd
In sommige landen gebruiken de autoriteiten de doodstraf om politieke tegenstanders te straffen. Dat gebeurt meestal na een heel oneerlijk proces. Beruchte voorbeelden zijn China, Egypte, Iran, Soedan en Saudi-Arabië.
7. Een executie is wraak, geen gerechtigheid
Iemand executeren omdat die iemands leven heeft afgenomen is wraak, geen gerechtigheid. Een overheid die mensen executeert, doet hetzelfde als wat ze zegt te willen bestrijden: iemand doden.
Veel families die een geliefde hebben verloren in een ernstige misdaad, zeggen dat de doodstraf van de dader hun lijden niet echt verlicht. De doodstraf brengt dus niet noodzakelijk een gevoel van gerechtigheid.
De doodstraf breidt wél het lijden uit naar de familie van de veroordeelde. Zo houdt de straf een cyclus van geweld in stand, waarbij zowel de families van slachtoffers als van de terdoodveroordeelde daders blijven kampen met gevoelens van wraak en pijn.
De Amerikaanse anti-doodstrafactivist Marie Deans, wiens schoonmoeder werd vermoord in 1972, zegt:
Wraak is niet het antwoord. De enige oplossing ligt in het voorkomen van geweld, niet in het veroorzaken van meer dood en meer lijden.